Wprowadzając do Kodeksu cywilnego służebność przesyłu, ustawodawca nie przewidział żadnych przepisów związanych z jej zasiedzeniem lub z możliwością doliczenia okresu posiadania dotychczasowej służebności gruntowej.

Zostało to szybko dostrzeżone i podjęto pierwszą próbę wprowadzenia przepisu pozwalającego na doliczenie okresów posiadania służebności przed 3 sierpnia 2008 r., żeby w ogóle umożliwić zasiedzenie służebności przesyłu.

Chodzi mi o projekt ustawy o zmianie Kodeksu cywilnego z 10 listopada 2010 r. (druk nr 3595 Sejmu VI Kadencji).

Przepis art. 3 tego projektu zakładał możliwość pełnego doliczenia okresu posiadania służebności gruntowej. To oznaczałoby, że w wielu przypadkach służebność przesyłu wprowadzona 3 sierpnia 2008 r. już w tej dacie byłaby zasiedziana.

W ramach tych prac Biuro Analiz Sejmowych zleciło przygotowanie 4 opinii prawnych. W zasadzie wszystkie, acz w różnym stopniu, do opisanego wyżej pomysłu odnosiły się krytycznie, podkreślając niezgodność z Konstytucją.

Ze wszystkimi opiniami możesz zapoznać się tutaj:

Najszerzej o niekonstytucyjności zaliczania całego okresu posiadania wypowiedział się doktor Leszek Bosek.

Profesor Edward Gniewek skrytykował projekt całościowo, on jednak od wielu lat wyrażał sprzeciw wobec służebności gruntowych na potrzeby urządzeń przesyłowych oraz możliwości zasiedzenia służebności przesyłu, z uwagi na to, że w przepisach art. 305(1)-305(4) takiego zasiedzenia nie przewidziano.

W kolejnej opinii Małgorzaty Bajor-Stachańczyk i doktora Przemysława Sobolewskiego stwierdzono, iż nawet przyjmując koncepcję SN o możliwości zasiedzenia służebności gruntowej na potrzeby przedsiębiorstwa przed 3 sierpnia 2008 r., to sumowanie okresów sprzed tej daty i po niej wymaga wprowadzenia dodatkowego przepisu.

Ostatnia z opinii autorstwa doktora Michała Warcińskiego, również bardzo krytyczna wobec projektu jako całości, zawierała podkreślenie, że nie można wprowadzać prawa, które od razu staje się nieskuteczne. W jego ocenie należało sięgnąć po rozwiązanie pośrednie, zatem możliwość doliczenia jedynie połowy okresu posiadania.

Jako wzór dla takiego rozwiązania podano przepisy umożliwiające zasiedzenie nieruchomości państwowej, gdzie pozwolono właśnie na doliczenie okresu posiadania, kiedy takie zasiedzenie było niedopuszczalne, jednak nie więcej niż o połowę. Ten mechanizm został pozytywnie oceniony przez Trybunał Konstytucyjny.

Prac nad projektem nowelizacji z listopada 2010 r. zaprzestano i ostatecznie jej nie uchwalono.

Problem zasiedzenia powrócił w projekcie nowelizacji z 7 grudnia 2011 r. (druk nr 74 Sejmu VI Kadencji).

Projekt został skierowany do prac w podkomisji sejmowej, skąd w czerwcu 2012 r. został zwrócony do wyjaśnienia kwestii niezgodności z Konstytucją proponowanego mechanizmu doliczenia okresu posiadania służebności przed 3 sierpnia 2008 r. na potrzeby zasiedzenia służebności przesyłu.

W tym projekcie przewidziano możliwość doliczenia jedynie połowy okresu posiadania – jednak i to rozwiązanie nie spotkało się z aprobatą. Pomimo upływu obecnie niemal roku od czasu zwrotu projektu, brak jest jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony jego autorów.

Projekty nowelizacji i opinie prawne opisałem w celu pokazania Ci, że od 3 lat trwają prace m.in. nad wprowadzeniem przepisu, który umożliwi zaliczenie okresów posiadania sprzed 3 sierpnia 2008 r. i po tej dacie.

Zaproponowane rozwiązanie kompromisowe, czyli zaliczenie połowy okresu zostało ocenione negatywnie. Zapewne też zostało skrytykowane przez lobbystów przedsiębiorców przesyłowych, bo pierwsze zasiedzenia po 3 sierpnia 2008 r. mogłyby nastąpić dopiero 3 sierpnia 2018 r.

Pozornie sytuacja wydawała się patowa.

Pozornie, bo Sąd Najwyższy 22 maja 2013 r. wydał uchwałę III CZP 18/13, gdzie możliwość zliczania tych okresów dopuścił bez problemu, co zresztą odpowiada jego wcześniejszej praktyce.

Szerzej będzie można ten problem omówić, po opublikowaniu uzasadnienia uchwały, które powinno pierwszoplanowo zawierać uwagi odnośnie zgodności wykładni z Konstytucją, jak i wolą samego ustawodawcy, który swoimi działaniami wprost wskazuje, że dotychczasowe przepisy uniemożliwiały zliczanie tych okresów.

Przedsiębiorcy przesyłowi dobrze są znani z praktyki polegającej na powoływaniu się na decyzje administracyjne, których później nie chcą okazać. Oczywiście chodzi o decyzje, które w założeniu mają uzasadniać zasiedzenie służebności, albo inne uprawnienie do bezpłatnego korzystania z nieruchomości.

Zgodnie jednak ze starym porzekadłem, wszystko co dobre się kończy. A ściślej rzecz biorąc, chyba już się skończyło…

Ale od początku.

Właściciele nieruchomości od pewnego czasu wykorzystują przepisy o dostępie do informacji publicznej dla pozyskania przed postępowaniem sądowym kopii decyzji dotyczących lokalizacji urządzeń przesyłowych. Wnioski, z początku incydentalne, obecnie stały się powszechne, o czym świadczy choćby ilość orzeczeń wydanych tych sprawach przez sądy administracyjne w 2013 r.

Żeby nie być gołosłownym, poniżej kilka linków:

Bydgoszcz, Kraków, Kielce, Lublin, Poznań.

Sądy administracyjne w zasadzie jednolicie na terenie całego kraju uwzględniają skargi kierowane przez właścicieli nieruchomości, uznając przedsiębiorców przesyłowych za zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej m.in. w zakresie decyzji administracyjnych dotyczących lokalizacji urządzeń i ich eksploatacji.

Dlaczego przedsiębiorcy przesyłowi są obowiązani do udostępnienia informacji w tym trybie:

– często są osobami prawnymi, w których Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego posiadają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (pozycja dominująca jest m.in. wówczas, gdy SP bezpośrednio lub pośrednio dysponuje większością głosów na walnym zgromadzeniu),

– nawet jeżeli nie mają statusu jak wyżej, wówczas są podmiotami wykonującymi zadania publiczne.

Taki kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych zasługuje na aprobatę też z uwagi na kwestie czysto praktyczne. Dotychczas, żeby zweryfikować twierdzenia przedsiębiorcy trzeba było wszczynać postępowanie sądowe, choćby o część roszczenia, z czym wiązały się wydatki po obu stronach oraz niepotrzebne obciążenie sądów.

Jak widzisz temat jest ciekawy i wart głębszej refleksji. Jeszcze w tym tygodniu omówię główne zarzuty przedsiębiorców przesyłowych wobec udostępniania decyzji w tym trybie oraz ich ocenę przez sądy administracyjne.