Budowa linii przesyłowych 400kV – tytuły prawne do nieruchomości

Linie do przesyłu energii elektrycznej o napięciu 400kV są obecnie intensywnie rozbudowywane w całym kraju. Są to inwestycje cieszące się znaczącym zainteresowaniem wykonawców i odwrotnie proporcjonalnym zainteresowaniem właścicieli nieruchomości, co można zrozumieć, bo są to urządzenia wpływające na wartość i sposób korzystania z nieruchomości.

Z drugiej strony polski system przesyłu energii elektrycznej (co pokazało choćby poprzednie lato) potrzebuje rozbudowy i modernizacji, celem zapewnienia bezpieczeństwa nas wszystkich, mając na względzie, iż dostęp do energii elektrycznej jest jedną z podstawowych potrzeb gospodarstw domowych i instytucji publicznych.

W pięknym, modelowym przypadku powinno dojść do zważenia dwóch wartości – interesu publicznego i prywatnego, na skutek czego w zamian za zgodę na ograniczenie własności, właściciel powinien otrzymać świadczenie, które zrównoważy doznany uszczerbek. W praktyce czasami tak jest, czasem nie, jak to zwykle bywa przy inwestycjach publicznych.

Przed przystąpieniem do prac, inwestor musi uzyskać niezbędne decyzje administracyjne w ramach procesu budowlanego, a wcześniej pozyskać tytuł prawny do nieruchomości, na których ma być realizowana inwestycja.

I temu właśnie zagadnieniu poświęcę niniejszy wpis – jakie są zasadnicze podstawy prawne dla dysponowania nieruchomością przez inwestora w zakresie budowy linii przesyłowej o napięciu 400kV.

Służebność przesyłu

Zacznę od służebności przesyłu, bo to forma prawna najbliższa mi, jako zwolennikowi poszukiwania kompromisu.

Dla przeprowadzenia inwestycji, ustanowienie służebności przesyłu nie jest absolutnie niezbędne – właściciel może wyrazić zwykłą zgodę na dysponowanie nieruchomością celem budowy i trwałego utrzymywania linii przesyłowej, i w świetle prawa będzie to inwestycja legalna. Prawo nie zakazuje zawierania w tym zakresie także umów obligacyjnych, zbliżonych do najmu albo użyczenia – wyraźnie przesądził to Sąd Najwyższy podnosząc, iż wprowadzenie służebności przesyłu nie ograniczyło swobodnej woli stron w zakresie ułożenia stosunku prawnego wedle swego uznania.

Służebność przesyłu jest jednak tytułem dedykowanym dla tego typu sytuacji, a jednocześnie najpełniej odpowiadającym specyfice przypadku, w którą wpisuje się wieloletnie obciążenie i powinność zapewnienia przedsiębiorcy trwałego tytułu niezależnie od tego, kto będzie właścicielem nieruchomości.

Służebność ustanawiana jest poprzez złożenie przez właściciela nieruchomości (albo użytkownika wieczystego) oświadczenia w formie aktu notarialnego, przy czym powstaje ona niezależnie od tego, czy ujawniono ją w księdze wieczystej.

Za ustanowienie służebności przesyłu właściciel otrzyma jednorazowe (co do zasady) wynagrodzenie, którego wysokość wynegocjował uprzednio z przedstawicielem inwestora. Wynagrodzenie co do zasady wypłacane jest w terminie kilkunastu dniu po wizycie u notariusza.

Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, co najczęściej dotyczy wysokości wzmiankowanego wyżej wynagrodzenia, przedsiębiorca może skorzystać z drogi sądowej i podjąć starania o przymusowe ustanowienie służebności przesyłu przez sąd. Nie jest to rozwiązanie często stosowane, bo jest zbyt długotrwałe – sądowe ustanowienie służebności przesyłu nadaje się do zastosowania dla zaszłości, ale już znacznie mniej dla inwestycji, w ramach której tytuły prawne powinny być pozyskane w okresie nie dłuższym niż 2 lata.

 FullSizeRender_Fotor

Wywłaszczenie na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami

Napisałem, że sądowy tryb ustanawiania służebności przesyłu nie jest zbyt często wykorzystywany dla nowo budowanych linii, co zatem innego może zrobić przedsiębiorca, jeżeli nie uzgodni z właścicielem warunków trwałego korzystania z nieruchomości?

Może i to całkiem niemało, a to za sprawą choćby specustawy przesyłowej, którą Prezydent Komorowski podpisał na ostatniej prostej swojej kadencji. Specustawę zostawmy na deser, a obecnie zajmijmy się daniem głównym – czyli ustawą o gospodarce nieruchomościami. Nie jest to danie zbyt wyszukane, takie ziemniaki i kotlet, jakkolwiek jest to środek, który może doprowadzić do zamierzonego celu.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami w zakresie wywłaszczenia stanowi kontynuację wcześniej obowiązujących przepisów zawartych w ustawach z 1958 r. i 1985 r. Kluczowy w tym zakresie jest przepis art. 124 ust. 1 i 6, który pozwala na ograniczenie własności mocą decyzji administracyjnej w sposób, który umożliwi budowę linii przesyłowej, a następnie dostęp do niej w celu konserwacji i usuwania awarii.

Ustawa ta zawiera daleki od zintegrowania model ograniczenia własności – przed wystąpieniem o wydanie takiej decyzji inwestor musi bowiem m.in. uzyskać odpowiednie zapisy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Dodatkowo wystąpienie z wnioskiem musi być poprzedzone przeprowadzeniem rokowań z właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości.

Za ograniczenie własności właściciel otrzyma odszkodowanie, którego wysokość określi organ administracji mocą odrębnej decyzji wydanej już po zakończeniu inwestycji, na podstawie opinii przygotowanej przez rzeczoznawcę majątkowego.

To ważna różnica – przy ustanowieniu służebności przesyłu mocą oświadczenia właściciela, wynagrodzenie jest wypłacane niedługo później, w przypadku wywłaszczenia, odszkodowanie jest ustalane dopiero po zakończeniu prac na nieruchomości i po dokonaniu oceny, w jakim zakresie nie przywrócono stanu poprzedniego.

Warto też wspomnieć, iż w przypadku gdy przeprowadzenie inwestycji liniowej uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać jej wykupu na rzecz Skarbu Państwa.

20130905_083428_1

Wywłaszczenie na podstawie przepisów specustawy przesyłowej

Na koniec, pozostając przy nomenklaturze gastronomicznej, danie specjalne czyli: (spec)ustawa o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych, która weszła w życie 15 września 2015 r.

Specustawa została przygotowana przede wszystkim w celu zintegrowania i przyspieszenia procesu inwestycji w nowe odcinki sieci przesyłowej. Przedsiębiorcy korzystający z tego trybu nie muszą uzyskiwać przed przystąpieniem do wywłaszczenia decyzji lokalizacyjnej ani doprowadzać do uchwalania planu miejscowego, nie muszą też prowadzić rokowań z właścicielami nieruchomości, choć oczywiście mogą to robić.

W zakresie pozyskiwania praw do nieruchomości, na których mają być wybudowane urządzenia, ustawa ta zawiera dwa tryby.

Pierwszy, polegający na pełnym wywłaszczeniu, czyli nabyciu prawa do nieruchomości przez Skarb Państwa, ma zastosowanie do nieruchomości, na których planowana jest budowa stacji elektroenergetycznych.

Drugi tryb, to wywłaszczenie w postaci ograniczenia własności, co znajduje zastosowanie do nieruchomości, na których planowana jest budowa linii przesyłowych – a jednocześnie przedsiębiorca nie uzyskał do nich wcześniej tytułu prawnego w postaci służebności przesyłu albo decyzji wywłaszczeniowej z art. 124 ust. 1 u.g.n.

To ograniczenie własności różni się treścią od przewidzianego w ustawie o gospodarce nieruchomościami, przewidując znacznie szersze uprawnienia dla właściciela linii przesyłowej. Obejmują one prawo do zajęcia nieruchomości w celu budowy odcinka sieci przesyłowej oraz późniejszego wykonywania prac związanych z przebudową, utrzymaniem, eksploatacją, konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii urządzeń.

W obu przypadkach wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, które ustalane jest na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co ważne zatem – ustalenie odszkodowania następuje odrębną decyzją po zakończeniu prac i weryfikacji, w jakim zakresie nie przywrócono nieruchomości do stanu poprzedniego.

Pomiędzy opisanymi trybami istnieje różnica również w procesie ustalania odszkodowania. Przy pełnym wywłaszczeniu na potrzeby stacji elektroenergetycznej w pierwszej kolejności prowadzone są rokowania w przedmiocie wysokości tego świadczenia, dopiero w razie ich niepowodzenia wydawana jest decyzja. Przy ograniczeniu własności na potrzeby linii przesyłowej, nie ma obowiązku prowadzenia rokowań.

Z czego korzystają przedsiębiorcy?

W praktyce wykonawcy linii w pierwszej kolejności podejmują starania o ustanowienie na nieruchomości służebności przesyłu, w związku z czym z każdym z właścicieli nieruchomości są prowadzone negocjacje. Jeżeli strony dojdą do porozumienia, zawierana jest umowa w formie pisemnej, w której właściciel wyraża zgodę na inwestycję, uzgadnia warunki korzystania przez przedsiębiorcę z nieruchomości w przyszłości i zobowiązuje się do ustanowienia służebności przesyłu.

Jeżeli nie jest możliwe osiągniecie porozumienia, wykonawca (działający w imieniu inwestora) podejmuje działania w formie przymusowej, składając wniosek o wywłaszczenie w omówionych wyżej trybach.

Piotr Zamroch
Podobne artykuły

  1. Paweł pisze:

    Dzień dobry,

    Czy wykonawca (działający w imieniu inwestora) może dokonać wyboru pomiędzy złożeniem wniosku w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisami specustawy oraz których Pan pisze, w sytuacji gdy inwestycja objęta jest specustawą ?

    • Piotr Zamroch pisze:

      Panie Pawle,
      wymienione w załączniku do specustawy inwestycje mogą być objęte jej przepisami, co nie wyłącza jednak możliwości wdrożenia w stosunku do nich procedury ograniczenia własności na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

      • Paweł pisze:

        Dziękuję za odpowiedź.

        Jednak czy jest ona aktualne nawet w sytuacji gdy nie ma planu zagospodarowania ani decyzji lokalizacyjnej celu publicznego ? Czy wtedy wykonawca musi wystąpić o uchwalenie planu lub wydanie takiej decyzji, i czy to w ogóle jest możliwe dla inwestycji objętych specustawą.

  2. Piotrek pisze:

    Panie Pawle,
    mam takie pytanie – czy decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. stanowi tytuł prawny do korzystania z cudzej nieruchomości i posadowionego na tej nieruchomości urządzenia? Czy to uniemożliwia domagania się wynagrodzenia na posadowione urządzenie?

    Pozdrawiam
    Piotrek

    • Piotr Zamroch pisze:

      Panie Piotrze,
      wskazana decyzja uniemożliwia skuteczne wystąpienie z roszczeniem o ustanowienie służebności przesyłu, stanowi bowiem tytuł prawny do korzystania z nieruchomości. Możliwe jest ewentualne dochodzenie ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym – przez właściciela z daty budowy albo jego spadkobierców.

  3. Alina pisze:

    Panie Piotrze,

    Często zaglądam na Pańskiego bloga i dziękuję za wszystkie informację dotyczące tematyki służebności przesyłu, ponieważ jest to ogromna baza wiedzy.
    Już jestem po rozprawie o ustanowienie służebności przesyłu dla trzech gazociągów przebiegających przez naszą działkę. Służebność została nabyta odpłatnie i wpisana do KW. Obecnie PGiNG chce przeprowadzić remont starych rur ale zmieniając przebieg gazociągów i umieścić wzdłuż granicy działki. Jest to oczywiście położenie dogodniejsze dla nas. W piśmie z nowym projektem jest wzmianka o zgodę na nieodpłatną służebność. Nie bardzo wiem, co z tym zrobić. Jeżeli służebność mają już ustanowią w innym miejscu, to mają prawo do mojej działki w pasie ustalonym przez biegłego. Mimo że przebieg planowany jest dogodniejszy, to nie chcę mieć kliku służebności na mojej działce, czyli dodatkowego obciążenia. Jeżeli stare gazociągi, dla których istnieje wpis z ustanowioną służebnością przesyłu zostaną zamknięte dla przesyłu, to czy mogę wystąpić o wykreślenie tej służebności z KW? Czy należy wtedy zwrócić wszystkie koszty związane z zakończoną rozprawą sądową o nabycie tej służebności do PGiNG? Czy będą musieli usunąć stare rury z nieruchomości? Jakie mam możliwości?
    Czy jeżeli się zgodzę na nowy przebieg, to czy mogę żądać zapłaty za nową służebność ze względu na nowy przebieg sieci?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.

  4. Stanisław pisze:

    Pani Alino podobną sytuację miał mój kolega. Otóż zmiana linii nastąpiła na wniosek PGiNG i w związku z trwałym wyłączeniem starej linii również wygasa pas służebności przesyłu .Pas służebności przesyłu przypisany jest do konkretnej linii i nie jest ruchomy tj. nie można przenosić do nowej linii.
    PGiNG musi zapłacić za służebność przesyłu dla nowej linii , nie wolno zgadzać się na niepłatną służebność przesyłu. Jest to stary chwyt PGiNG.Jeżeli modernizują linie[prostują] przebiegu muszą ponosić koszty.Pozdrawiam Stanisław

    • alina pisze:

      Panie Stanisławie, dziękuję za odpowiedź. Proszę jeszcze o podpowiedź, czy sprawa kolegi odnośnie nowej służebności skończyła się w sądzie, czy udało się ją załatwić polubownie? Jeżeli polubownie, to czy wycena nastąpiła przez rzeczoznawcę PGiNG, czy przez rzeczoznawcę powołanego właściciela nieruchomości? Czy musze odpowiadać na pismo przesłane przez wykonawcę (nie bezpośrednio przez PGiNG) z informacją o nowym przebiegu, czy czekać biernie na tok wydarzeń? Czy mogła bym liczyć na więcej wskazówek w sprawie, jeżeli to możliwe?
      Dziękuję serdecznie i pozdrawiam Alina

  5. Tadeusz pisze:

    Panie Piotrze
    Czy wykonawca linii 400kv kierując wniosek na drogę administracyjną musi również ujawnić sumę na jakiej zakończył negocjacje z właścicielem działki .
    Czy może lepiej sporządzić notatkę z takich rozmów i kto ma to zrobić (wykonawca)?
    Czy po zakończeniu inwestycji mam gwarancje otrzymania zadośćuczynienia wcześniej proponowanej przez wykonawcę sumy poza operatem a nie przyjętej ostatecznie .

    • Piotr Zamroch pisze:

      Panie Tadeuszu,
      wykonawca powinien wykazać, że przeprowadził negocjacje i z każdego spotkania powinien sporządzić protokół, który może być dowodem w postępowaniu administracyjnym. Takie protokoły zasadniczo zawierają informację, jakie świadczenie przedsiębiorca oferuje i jakie jest stanowisko właściciela nieruchomości. Jeżeli sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania administracyjnego, nie ma gwarancji otrzymania wcześniej oferowanego wynagrodzenia – po ograniczeniu własności mocą decyzji, w razie braku porozumienia co do kwoty odszkodowania, ustali ją organ administracji, na podstawie operatu sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego.

  6. Margolen pisze:

    Witam,
    ja mam takie pytanie: przedsiębiorca wniósł sprawę o do sądu o ustanowienie służebności przesyłu dla budowy sieci energetycznej. Sporną kwestią było nie tyle wynagrodzenie co rodzaj sieci tj. kablowa czy na powietrzna, już po wniesieniu sprawy została znowelizowana spec ustawa było to w kwietniu 2017r. Przedsiębiorstwo energetyczne złożyło wniosek w trybie tej ustawy o ustalenie lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej, decyzja została wydana. Co w takiej sytuacji ze sprawą o ustanowienie służebności, okoliczności sprawy zmieniły się po wejściu w życie spec ustawy. Trudno kwestionować w tym momencie rodzaj skoro weszła w życie spec ustawa. Jak dla mnie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Jaki powinnam złożyć wniosek do sądu, ew do wojewody?

  7. Maciej pisze:

    Panie Piotrze,

    Czytałem na Pana blogu artykuł na temat przejścia uprawnień z tytułu ustanowionej służebności przesyłu spowodowanej sprzedażą sieci (lub jej części) na rzecz podmiotu trzeciego na podstawie art. 305(3) KC. Czy taka sama zasada dotyczy uprawnień, które nabędzie przedsiębiorca na podstawie art. 124 u.g.n. (szczególnie w odniesieniu do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym)? Czy nabywca urządzeń w takiej sytuacji będzie musiał wystąpić ponownie z wnioskiem z art. 124 ugn o wydanie decyzji również na swoją rzecz? Będę wdzięczny za odpowiedź.
    Pozdrawiam

    • Piotr Zamroch pisze:

      Panie Macieju,
      wywłaszczenie (art. 124 u.g.n.) następuje na rzecz Skarbu Państwa, który przenosi na użytkownika urządzenia prawo do korzystania z nieruchomości oraz do niezbędnego dostępu celem konserwacji i usuwania awarii. W przypadku przeniesienia własności urządzeń nie ma konieczności występowania przez nabywcę o nową decyzję, swoje uprawnienia bowiem czerpie od Skarbu Państwa w opisany wyżej sposób.

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *