Sieci na gruntach państwowych przekazane do Składu Siedmiu Sędziów

Dziś opublikowano uzasadnienie postanowienia wydanego w sprawie III CZP 100/16 w sprawie przekazania pytania prawnego Sądu Okręgowego w Toruniu do Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego.

Sąd Okręgowy zadał pytania:

„1) Czy uzyskanie na własność przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomościach należących wówczas do Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) spowodowało uzyskanie przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa – jako prawa związanego z własnością urządzeń, – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającego te nieruchomości?

2) w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na powyższe pytanie, czy przedsiębiorstwo przesyłowe jako posiadacz służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, pozostawało w dobrej czy w złej wierze oraz w jakiej dacie rozpoczął się bieg terminu zasiedzenia tej służebności, na rzecz tego przedsiębiorstwa?”

Pytanie dotyczyło sprawy, w której ustanowiono służebność przesyłu na potrzeby linii elektroenergetycznej wybudowanej w 1974 r. na nieruchomości stanowiącej wówczas własność Skarbu Państwa. Sąd rejonowy ustanawiając służebność wskazał, iż w stosunku do tej nieruchomości nie było możliwe wydanie decyzji wywłaszczeniowej, z kolei zarzut zasiedzenia służebności nie może zostać uwzględniony z uwagi na zbyt krótki okres posiadania w złej wierze.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację przedsiębiorcy przesyłowego powziął wątpliwości i sformułował przytoczone wyżej pytania.

Sąd Najwyższy zważył w pierwszej kolejności, iż w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej zarówno właścicielem nieruchomości, jak i urządzeń przesyłowych było Państwo. Do czasu uchylenia tej zasady nie było potrzeby, ani możliwości przyznania przedsiębiorstwu przesyłowemu odrębnego uprawnienia do korzystania z nieruchomości państwowej.

Przypomniał, iż samo zniesienie zasady jednolitej własności państwowej nie spowodowało nabycia własności mienia, którymi zarządzały przedsiębiorstwa państwowe. Uwłaszczenie nastąpiło odnośnie do nieruchomości 5 grudnia 1990 r., a co do linii elektroenergetycznych 7 styczna 1991 r.

Następnie wskazał na pogląd zawarty w orzeczeniach wydanych w sprawach IV CSK 509/15 i IV CSK 510/15, zgodnie z którym uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych na majątku sieciowym jednocześnie skutkowało przekształceniem przysługującego im prawa do korzystania z nieruchomości państwowych w odrębne prawo podmiotowe, uprawniające do dalszego utrzymywania sieci na tych nieruchomościach.

W ocenie Sądu Najwyższego, w wyniku uwłaszczenia powstała na rzecz przedsiębiorstw państwowych służebność gruntowa o treści odpowiadającej służebności przesyłu, która z uwagi na okoliczność, iż powstała z mocy prawa obliguje każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej do znoszenia istnienia urządzeń przesyłowych oraz działań konserwacyjnych i eksploatacyjnych wykonywanych przez ich właściciela.

Sąd Najwyższy przekazując sprawę do składu powiększonego wskazał, iż omówiony wyżej pogląd pozostaje w sprzeczności z dotychczasowym stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w licznych orzeczeniach odnośnie do możliwości zasiedzenia w takich okolicznościach służebności przesyłu albo podobnej służebności gruntowej.

Ta rozbieżność w orzecznictwie „w kwestii (…) niezwykle doniosłej z punktu widzenia właściwego wyważenia ochrony praw właścicieli nieruchomości oraz interesów przedsiębiorców przesyłowych” przesądza o potrzebie zaangażowania w jej rozstrzygnięcie powiększonego składu Sądu Najwyższego.

Na koniec Sąd Najwyższy podkreślił, iż ewentualna odpowiedź negatywna na pytanie pierwsze nie uzasadnia odpowiedzi na pytanie drugie, z uwagi na wadliwe sformułowanie problemów objętych tym pytaniem.

Uzasadnienie postanowienia o przekazaniu sprawy do składu powiększonego nie zawiera stanowiska odnośnie do meritum, należy zatem oczekiwać na rozprawę w Składzie Siedmiu Sędziów (sprawie nadano sygnaturę III CZP 50/17), którą oczywiście zrelacjonuję dla Was na żywo.

Piotr Zamroch
Podobne artykuły

  1. Monika pisze:

    Witam,
    wiadomo na kiedy jest zaplanowana rozprawa w Składzie Siedmiu Sędziów?

  2. Jerzy pisze:

    Mam podobne pytanie jak komentatorka przede mną – czy są jakieś wieści odnośnie terminu rozprawy siedmiu sędziów SN w sprawie III CZP 50/17?

  3. Marta pisze:

    Panie Piotrze,
    w takim razie – skoro użytkownik wieczysty nie może dochodzić ustanowienia służebności przesyłu, to jak może wpłynąć na przerwanie biegu zasiedzenia służebności przesyłu? I czy przedsiębiorstwo przesyłowe jest posiadaczem samoistnym?
    Bardzo proszę o pomoc.
    Pozdrawiam,
    Marta

    • Piotr Zamroch pisze:

      Pani Marto,
      użytkownik wieczysty w sytuacji opisanej w uchwale III CZP 101/16 nie może żądać ustanowienia służebności, a jednocześnie nie może podjąć innej czynności przed sądem, która przerwałaby bieg zasiedzenia. Takie żądania może formułować wyłącznie właściciel nieruchomości, zatem gmina albo Skarb Państwa i te podmioty mogą przerwać bieg zasiedzenia, jeżeli jeszcze nie upłynął.
      Tożsame stanowisko SN wyraził w uchwale III CZP 100/17, w której stwierdził, iż powództwo windykacyjne użytkownika wieczystego nie przerywa biegu terminu zasiedzenia prawa własności nieruchomości.
      Przedsiębiorstwo przesyłowe jest w przypadku urządzeń przesyłowych posiadaczem zależnym nieruchomości, a posiadaczem samoistnym służebności, którą zamierza zasiedzieć.

      • Marta pisze:

        Panie Piotrze,
        dziękuję za odpowiedź. Niestety tak mi się zdawało.
        I zdaje się, że uchwała ta utrąca też inne roszczenia użytkowników wieczystych, takie jak np. wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z części nieruchomości.
        Szkoda, do tej pory sądy nie miały oporów żeby takowe zasądzać na rzecz uw. Skarb Państwa i gminy nie kwapią się raczej do dochodzenia tych roszczeń, więc skorzystają na tym tylko przedsiębiorstwa przesyłowe. Stracą natomiast użytkowcy wieczyści, którzy muszą znosić te realne uciążliwości związane z posadowionymi urządzeniami.
        Pozdrawiam,
        Marta

  4. maria pisze:

    A czy nie jest tak, że użytkownik wieczysty z roszczeniami odszkodowawczymi i żądaniem usunięcia urządzeń może wystąpić do właściciela nieruchomości tj. gminy lub do Skarbu Państwa?

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *